Arama Yap

Bulanık ve Malazgirt Çevresinde "Denbêjlik Geleneği" Paneli Düzenlendi

Meslek Yüksekokluuzda MAUN Fen Edebiyat Fakültesi Kürt Dili ve Edebiyatı Bölümü Dr. Öğr. Üyesi Nevzat EMİNOĞLU'nun "Bulanık ve Malazgirt'te Dengbêjlik Kültürü" konulu sunumla panelisti olduğu ve Bulanıklı Dengbêj Hasanê Lîzê'nin dengbêjlik kılamları (eserleri) icra ettiği keyifli bir panel gerçekleşti.

Daha sonra Dr. Öğr. Üyesi Nevzat EMİNOĞLU sunduğu başlık altında  "Dengbêjlik edebiyatının önemli bir merkezi Kürtçede Serhad/Serhed veya “Welatê jor/ Yukarı memleket” denilen Bulanık, Muş, Ağrı, Erzurum, Kars gibi şehirlerimizi kapsayan yöredir. Serhad dengbêjliği olarak literatüre geçen ve dengbêjlikte bir ekol olarak ortaya çıkan bu çizginin bilinen en eski temsilcisi efsanevi dengbêj Abdal-i Zeyniki’dir. Erzurum Karaçobanlı Dengbêj Reso ve Bulanıklı Dengbêj Zahiro bu ekolün ülke sınırlarını aşan diğer büyük usta şair dengbêjleridir. Bu nedenle Bulanık, Serhad dengbêjlik ekolünün önemli ve önde gelen saç ayaklarından biridir. Bulanık’taki canlı, aktif dengbêjlik kültürü birçok dengbêj simayı da buraya çekmiştir. Efsanevî Dengbêj Reso da ömrünün önemli bir kısmını Bulanık’ın köylerinde sanatını icra etmekle geçirmiştir. Reso 1951 yılından 1976’ya kadar ailece Bulanık’a taşınır. Sırasıyla Bulanık’ın Xêrgîs, Arincîk, Koğak, Hoşgeldi, Piyong, Karaağıl, Gebolan köylerine yerleşir ve sanatını icra eder.[12] Bir dönem Anadolu’ya gidip Manisa Gölmarmara’ya yerleşir. 1980’de tekrar döner ve bu sefer Muş’un merkez köylerinden Pagê’ye yerleşir, 1983’te vefat eder, kabri Pagê köyündedir.[13] Söz konusu bu kültürel atmosfer, dengbêjlik edebiyatının üretim ve gelişim bağlamını oluşturarak Bulanık ve çevresinin bu edebî geleneğin bir merkezi olmasını sağlamıştır" dedi.

Panelin son bölümünde Eminoğlu sözlerini "Kürt halk edebiyatının önemli bir alanı olan dengbêjlik, tüm Serhad yöresinde olduğu gibi Bulanık ve çevresinde de oldukça canlı ve toplumsal hayatla bütünleşmiş bir kültür ve gelenektir. Sözlü bir anlatı geleneğine dayanan bu tradisyon, toplumsal bellek ve hafızayı oluşturduğu gibi sözlü tarihe ve geleneğin aktarılmasına da kaynaklık etmektedir. Birbirinden uzak coğrafyalarda yaşayan aynı toplumun fertleri arasında dil ve duygu birliğini sağlayan önemli bir dinamiktir aynı zamanda.  Bulanık merkezde daha çok olmak üzere, genel olarak her köyde en az dört beş dengbêj bulunur. Bunların çoğu kendi köyü ve çevresinde bilinir ve mahalli sanatçı seviyesindedirler. Ancak şehir merkezinde ve bazı köylerde dengbêjlik kalitesi köyünü ve yöresini aşmış, şehirlerarası, bölgelerarası, hatta uluslararası alanda ün yapmış olanlar da vardır. Dengbêj Ferzê, Dengbêj Feqî Süleyman, Dengbêj Şakiroyê Kopê, Dengbêj Zahiro bunlardan bir kaçı olarak sayılabilir.

Bulanık ve çevresinde usta eserleri seslendirebilen birçok dengbêj çıktığı gibi şiir yazabilen ve bunu dengbêjlik eseri olarak icra edebilen birçok “şair” dengbêj de çıkmıştır. Bu dengbêjlerin bir kısmı da “feqi”, “mela” denilen yazılı Kürt edebiyatının kaynağı olan medrese çıkışlıdır, yani “hoca” ve “talebe”dirler. Bazı dengbêjler de halk şiirleri tarzında eserler yazıp bunu kaside ve ilahi tarzında icra ederek yazılı kültürden de yararlanmaktadır. Dengbêj Feqî Süleyman, Dengbêj Mela Halid, Dengbêj Şakiroyê Kopê gibi… Bu ise Bulanık dengbêjliğine ayrı bir zenginlik ve kalite katmıştır. Kürt dengbêjlik edebiyatında Bulanıklı kadın dengbêjler de adından söz ettirmiştir. Dengbêj Bedewê, Dengbêj Gulê gibi... Bulanık ve çevresinde aynı zamanda Ermeni dengbêjler de çıkmıştır. Eski dönemlerden beri Bulanık ve çevresinde Ermeniler Müslümanlarla komşu olarak yaşamıştır. Kürtçe, bölgede dönemin eğitim kurumları olan medreselerin genel ve yaygın eğitim dili ve ortak toplumsal iletişim aracı olduğundan, diğer topluluklar tarafından doğal şekilde öğrenilmiş ve kullanılmıştır" şeklinde bitirdi.

Daha sonra Dengbêj Hesenê Lîzî üç enfes dengbêjlik parçası ile bu edebiyatın pratik örnek ve icrasını gösterdi.